Otomotiv, ürün güvenliği mevzuatının en yoğun uygulandığı sektörlerden biridir. Tek bir parçadaki tasarım hatası binlerce aracı etkileyebilir; bu nedenle üretici, ithalatçı ve yetkili satıcının sorumlulukları birbirine sıkı biçimde bağlanmıştır. 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, Mart 2021’den itibaren bu alanın temel düzenlemesidir.
Yalnız güvenli ürün piyasaya arz edilebilir
Kanun’un temel ilkesi, piyasaya yalnız güvenli ürün arz edilebileceğidir. Üretici, ürünün ilgili teknik düzenlemelere uygunluğunu sağlamak ve kanıtlamakla yükümlüdür. İthalatçı, uygunluk değerlendirmesinin yapıldığını ve belgelerin tam olduğunu kontrol eder. Dağıtıcı ise güvensiz olduğunu bildiği veya bilmesi gereken ürünü piyasada bulunduramaz.
Geri çağırma ve toplatma
Piyasaya arz edildikten sonra bir ürünün güvensiz olduğu anlaşılırsa üretici, riski gidermek için gerekli düzeltici faaliyetleri yapmak ve durumu piyasa gözetimi ve denetimi otoritesine bildirmekle yükümlüdür. Otomotiv sektöründe bu yükümlülük, uygulamada araç sahiplerinin yetkili servise çağrıldığı geri çağırma kampanyaları olarak karşımıza çıkar. Otorite de güvensiz ürünün piyasaya arzını yasaklayabilir, toplatılmasına veya geri çağrılmasına karar verebilir.
Kusursuz üretici sorumluluğu
Kanun’un önemli yeniliklerinden biri, ürünün bir kişinin ölümüne, bedensel zararına veya başka bir eşyanın zarar görmesine yol açması hâlinde üreticinin kusuru aranmaksızın zarardan sorumlu tutulmasıdır. Zarar gören ise zarar ile ürünün uygunsuzluğu arasındaki nedensellik bağını ispatlamakla yükümlüdür. Kanun ayrıca üreticinin sorumluluktan kurtulabileceği sınırlı hâlleri ve özel zamanaşımı sürelerini düzenler.
Motorlu araçlarda garanti ve tamir süresi
Tüketiciye satılan araçlar bakımından 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Garanti Belgesi Yönetmeliği de uygulanır:
- Garanti süresi, aracın teslim tarihinden itibaren başlar ve iki yıldan az olamaz.
- Garanti süresi içinde tamir için verilen aracın azami tamir süresi, binek otomobil ve kamyonetler için otuz iş günüdür.
- Tamirin bu süreyi aşması veya aynı arızanın tekrarlanması gibi hâllerde tüketici, ayıplı mal hükümlerine göre aracın değiştirilmesi, bedel iadesi veya bedelden indirim gibi haklarını kullanabilir.
Değerlendirme
Ürün güvenliği alanında üretici açısından en önemli husus, riskin ortaya çıktığı andan itibaren hızlı ve belgelenmiş biçimde hareket etmektir. Bildirim yükümlülüğünün geciktirilmesi idari yaptırımlara yol açabileceği gibi, olası tazminat davalarında üreticinin konumunu da zayıflatır. Tüketici açısından ise geri çağırma bildirimlerinin takip edilmesi ve garanti süresi içindeki arızaların kayıt altına alınması, ileride ileri sürülecek hakların temelidir.